رکورد دو ماراتن؛ جدیدترین رکوردهای جهان، ایران و المپیک

رکورد رسمی فعلی دو ماراتن مردان جهان 1:59:30 است که سباستین ساوه از کنیا آن را در ماراتن لندن 2026 ثبت کرد و برای نخستین بار رکورد رسمی ماراتن را به زیر دو ساعت رساند.

در بخش زنان بهترین رکورد ثبت شده در مسابقه مختلط 2:09:56 متعلق به روت چپنگتیچ است؛ رکورد مسابقات زنان نیز در اختیار تیگست آسفا با زمان 2:15:41 قرار دارد.

ماراتن یکی از سخت‌ترین آزمون‌های استقامت در دو و میدانی است، زیرا ورزشکار باید 42٫195 کیلومتر را با سرعت بالا و کمترین افت عملکرد طی کند. در ادامه رکوردهای جهان، زنان، المپیک، ایران، نیمه ماراتن، ماراتن کیش و دیوید گاگینز مورد بررسی قرار گرفته و تفاوت رکوردهای رسمی و غیر رسمی شرح داده می‌شود.

رکورد دو ماراتن چیست؟

رکورد دو ماراتن به بیشترین زمان ثبت شده برای پیمودن مسافت استاندارد 42٫195 کیلومتر در یک رقابت رسمی گفته می‌شود. برای اینکه یک نتیجه به عنوان رکورد معتبر شناخته شود، عواملی مانند استاندارد بودن مسیر، نحوه اندازه‌گیری، قوانین مسابقه و شرایط ثبت زمان باید مطابق مقررات مربوطه باشد.

مطالعه بیشتر: دوی ماراتن چیست؟

رکورد دو ماراتن جهان چقدر است؟

در حال حاضر رکورد رسمی مردان جهان در ماراتن 1 ساعت و 59 دقیقه و 30 ثانیه است. سباستین ساوه (Sabastian Sawe) از کنیا این زمان را در ماراتن لندن، 26 آوریل 2026 ثبت کرد و World Athletics (فدراسیون جهانی دو و میدانی) آن را به عنوان رکورد جهانی تایید کرد.

 ساوه با این نتیجه نخستین مردی شد که در یک ماراتن واجد شرایط رسمی، مسافت 42٫195 کیلومتری را در کمتر از دو ساعت طی کرد. میانگین سرعت ساوه حدود 21٫1 کیلومتر بر ساعت و سرعت متوسط او در هر کیلومتر حدود 2 دقیقه و 50 ثانیه بوده است.

نکته قابل توجه این است که در همان مسابقه یومیف کجلچا (Yomif Kejelcha) با زمان 1:59:41 در جایگاه دوم قرار گرفت.

رکوردهای تاریخی ماراتن چگونه شکسته شدند؟

پیشرفت رکوردهای ماراتن نتیجه یک عامل واحد نیست. بلکه ترکیبی از تمرین علمی، فناوری کفش (استفاده از کفش‌های سبک با فوم‌های پیشرفته و صفحات کربنی)، تغذیه، آمادگی بدنی و تاکتیک مسابقه است.

طی دهه‌های گذشته رکورد مردان از محدوده 2 ساعت و 10 دقیقه به حوالی دو ساعت و در نهایت به زیر دو ساعت رسیده است. برای مثال کلوین کیپتوم در سال 2023 رکورد 2:00:35 را ثبت کرد و این رکورد در سال 2026 با زمان 1:59:30 توسط سباستین ساوه بهبود یافت.

کفش‌های مدرن مانند کتونی‌ های اسیکس با استفاده از فوم‌های سبک و فناوری‌های پیشرفته، از جمله برخی مدل‌های مجهز به صفحات کربنی، به ورزشکاران کمک می‌کنند انرژی کمتری برای حفظ یک سرعت مشخص مصرف کنند. در کنار آن، تمرینات طولانی و سرعتی توانایی دوندگان برای حفظ ریتم بالا در مسافت‌های طولانی را افزایش می‌دهند.

از طرف دیگر تغذیه و دریافت کربوهیدرات به تامین انرژی مورد نیاز بدن در طول مسابقه کمک می‌کند و می‌تواند از افت شدید سرعت در کیلومترهای پایانی جلوگیری کند. در خود مسابقه نیز Pacing (تنظیم سرعت) اهمیت زیادی دارد. دونده باید از شروع بیش‌ از حد سریع خودداری کند و سرعتی را انتخاب کند که بتواند تا پایان مسیر حفظ کند. عواملی مثل کیفیت مسیر، دمای هوا و نحوه تقسیم انرژی نیز می‌توانند روی زمان نهایی تاثیر قابل توجهی داشته باشند.

رکورد دو ماراتن جهان زنان

در ماراتن زنان رکوردها بر اساس شرایط برگزاری مسابقه به دو دسته رکورد مسابقات مختلط (حضور هم زمان زنان و مردان) و رکورد مسابقات فقط زنان تقسیم می‌شوند.

در مسابقات مختلط زنان و مردان بهترین زمان ثبت شده 2:09:56 است که روت چپنگتیچ در ماراتن شیکاگو 2024 به دست آورد. او با این نتیجه رکورد قبلی تیگست آسفا را بیش از یک دقیقه کاهش داد.

در بخش مسابقات فقط زنان تیگست آسفا با زمان 2:15:41 در ماراتن لندن 2026 رکورددار است. فدراسیون جهانی دو و میدانی این رکورد را در ژوئیه 2026 به طور رسمی تایید کرده است.

رکورد دو ماراتن المپیک چقدر است؟

رکورد المپیک با رکورد جهانی ماراتن یکی نیست. در رکورد جهانی بهترین زمان ثبت شده در تمام مسابقات معتبر جهان است، اما رکورد المپیک فقط به سریع‌ ترین زمان ثبت شده در رقابت‌های المپیک مربوط می‌شود.

در المپیک پاریس 2024 تمیرات تولا از اتیوپی با زمان 2:06:26 رکورد ماراتن مردان المپیک را ثبت کرد. در بخش زنان نیز سیفان حسن از هلند با زمان 2:22:55 به رکورد جدید المپیک رسید.

یکی از دلایلی که باعث می‌شود رکورد جهانی همیشه در المپیک شکسته نشود، شرایط مسیر و آب‌ و هوا است. مسیر ماراتن المپیک معمولا برای نمایش توانایی ورزشکاران طراحی می‌شود و ممکن است دارای شیب، پیچ‌های زیاد یا تغییرات ارتفاعی باشد. همچنین گرما، رطوبت و باد می‌توانند سرعت دوندگان را کاهش دهند و رکوردشکنی را دشوار کنند.

عامل مهم دیگر نحوه مدیریت مسابقه است. در المپیک هدف اصلی ورزشکاران معمولا شکست دادن رقیبان و کسب مدال است؛ به همین دلیل ممکن است سرعت مسابقه در بخش‌هایی کنترل شود و دوندگان تا کیلومترهای پایانی نزدیک به هم حرکت کنند.

اما در مسابقاتی که هدف اصلی شکستن رکورد جهانی است، ورزشکاران از ابتدا تلاش می‌کنند یک سرعت مشخص و بسیار بالا را حفظ کنند تا بهترین زمان ممکن ثبت شود.

رکورد دو ماراتن ایران

رکورد مردان ماراتن ایران با زمان 2:17:14 در اختیار محمد جعفر مرادی است که این نتیجه را در ماراتن برلین 2023 ثبت کرد. در بخش زنان نیز ماندانا نوری با زمان 2:45:19 در ماراتن والنسیا 2021 رکورد ملی ایران را به نام خود ثبت کرده است.

با وجود اهمیت این رکوردها اما همچنان فاصله قابل‌ توجهی میان رکوردهای ملی ایران و بهترین رکوردهای جهان وجود دارد. یکی از دلایل این موضوع محدود بودن مسابقات استاندارد و فرصت‌های رقابت در سطح بین‌ المللی است. زیرا برای ثبت رکوردهای بهتر علاوه بر آمادگی ورزشکار مسیر استاندارد، شرایط مناسب مسابقه و رقابت با دوندگان سطح بالا نیز اهمیت زیادی دارد.

مقایسه رکورد ماراتن ایران با رکوردهای آسیایی

در حال حاضر رکورد ماراتن ایران با رکوردهای برتر آسیا فاصله محسوسی دارد و نمی‌توان محمد جعفر مرادی را رکورددار ماراتن آسیا دانست. رکوردهای آسیایی در سطحی بسیار بالاتر از رکورد ملی ایران قرار دارند و بخش بزرگی از بهترین عملکردهای قاره در اختیار دوندگان کشورهای شرق و غرب آسیا و به ویژه ژاپن است.

بهترین زمان ثبت شده توسط یک دونده ایرانی فقط نشان دهنده رکورد ملی ایران است و نمی‌توان آن را با رکورد کل قاره آسیا یکسان دانست. زیرا رکورد آسیایی به بهترین عملکرد ثبت شده میان تمام کشورهای آسیایی تعلق دارد.

رکورد دو نیمه ماراتن ایران

نیمه ماراتن مسافتی برابر با 21٫097 کیلومتر دارد و یکی از معیارهای مهم برای سنجش سرعت و آمادگی دوندگان استقامت محسوب می‌شود. بسیاری از دوندگان ماراتن از نتیجه نیمه ماراتن برای ارزیابی توانایی حفظ سرعت و پیش‌بینی عملکرد خود در مسافت 42 کیلومتری استفاده می‌کنند.

در بخش مردان رکورد رسمی نیمه ماراتن ایران با زمان 1:05:18 در اختیار صابر چرخی است. در بخش زنان نیز پریسا عرب با زمان 1:19:57 رکورد ملی نیمه ماراتن ایران را در اختیار دارد.

تفاوت اصلی نیمه ماراتن با ماراتن کامل در میزان استقامت مورد نیاز برای حفظ سرعت است. در نیمه ماراتن ورزشکار مسافت کوتاه‌تری را طی می‌کند و می‌تواند سرعت بالاتری داشته باشد. اما در ماراتن مدیریت انرژی و توانایی حفظ ریتم در کیلومترهای پایانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

عملکرد در نیمه ماراتن می‌تواند یک معیار مناسب برای سنجش آمادگی ماراتن باشد؛ اما به تنهایی نتیجه نهایی را مشخص نمی‌کند. زیرا عواملی مانند حجم تمرین، تحمل خستگی، تغذیه، تجربه مسابقه و شرایط مسیر نیز روی عملکرد ورزشکار تأثیر دارند.

مطالعه بیشتر: برنامه تمرینی دوی نیمه ماراتن

رکورد دو ماراتن کیش چقدر است؟

ماراتن کیش یکی از مهم‌ترین مسابقات دو استقامت ایران است که در مسافت استاندارد 42٫195 کیلومتر برگزار می‌شود. این مسابقه به دلیل مسیر دور جزیره کیش و ثبت در تقویم مسابقات معتبر یکی از رویدادهای شناخته شده ماراتن در ایران محسوب می‌شود.

رکورد ماراتن کیش در هر دوره با توجه به شرایط مسابقه، آب‌ و هوا و سطح شرکت‌کنندگان تغییر کرده است. در دوره‌های اخیر در بخش مردان امیرحسین کیوانلو با زمان 2:27:59 یکی از سریع‌ترین زمان‌های ثبت شده در ماراتن کیش را به دست آورده است. در بخش زنان نیز پریسا عرب با زمان 3:12:11 در ماراتن کیش 1404 به مقام نخست رسید.

عواملی مانند دمای هوا، میزان رطوبت جزیره، ترکیب شرکت‌کنندگان و شرایط مسیر می‌توانند تأثیر زیادی روی زمان نهایی دوندگان داشته باشند.

رکورد دو ماراتن دیوید گاگینز، آیا او رکورددار جهان است؟

دیوید گاگینز یکی از شناخته‌ شده‌ترین چهره‌های دنیای ورزش‌های استقامتی است. اما برخلاف تصوری که گاهی وجود دارد، رکورد جهانی ماراتن در اختیار او نیست.

بهترین زمان رسمی ثبت شده گاگینز در ماراتن 2:56:38 است که آن را در ماراتن بوستون 2006 به دست آورد. این زمان با توجه به مسیر ورزشی او که بیشتر روی مسابقات استقامتی طولانی‌تر تمرکز داشته، نتیجه قابل‌ توجهی محسوب می‌شود. با این حال فاصله زیادی با رکوردهای جهانی ماراتن دارد.

برای درک بهتر این موضوع باید تفاوت بین رکورد شخصی و رکورد جهانی را در نظر گرفت. رکورد شخصی بهترین عملکرد یک ورزشکار در یک رشته مشخص است. اما رکورد جهانی تنها زمانی ثبت می‌شود که نتیجه در یک مسابقه رسمی با رعایت قوانین فدراسیون جهانی دو و میدانی و شرایط استاندارد مسابقه به دست آمده باشد. بنابراین زمان گاگینز یک رکورد شخصی ارزشمند است، اما در دسته رکوردهای جهانی ماراتن قرار نمی‌گیرد.

بیشترین موفقیت‌های گاگینز مربوط به مسابقات استقامتی طولانی‌تر است. او در رقابت‌هایی مانند Badwater 135 (اولتراماراتن 135 مایلی در دره مرگ آمریکا) و HURT 100 (مسابقه اولتراماراتن 100 مایلی در مسیرهای کوهستانی هاوایی) حضور داشته و به دلیل توانایی بالا در تحمل فشار جسمی و ذهنی، مدیریت انرژی و ادامه رقابت در شرایط سخت شناخته می‌شود.

چه عواملی باعث شکستن رکورد دو ماراتن می‌شوند؟

شکستن رکورد ماراتن نتیجه یک عامل مشخص نیست. بلکه حاصل ترکیب توانایی‌های فیزیولوژیکی، تمرین هدفمند، فناوری و شرایط مسابقه است. دوندگان نخبه برای ثبت زمان‌های تاریخی باید بتوانند سرعت بسیار بالا را در تمام 42٫195 کیلومتر حفظ کنند و کوچک‌ترین بهبود در هر بخش می‌تواند چندین ثانیه در نتیجه نهایی تغییر ایجاد کند. مهم‌ترین عواملی که منجر به شکستن رکورد دو ماراتن می‌شوند عبارت‌اند از:

• تمرین هدفمند و آماده‌سازی بدنی: رسیدن به رکوردهای ماراتن فقط با افزایش حجم تمرین امکان‌پذیر نیست. دوندگان حرفه‌ای ترکیبی از تمرینات طولانی، سرعتی، تمرین با ریتم مسابقه و استراحت کافی را انجام می‌دهند تا بدن بتواند در شرایط خستگی نیز عملکرد خود را حفظ کند.
• توان هوازی و ظرفیت مصرف اکسیژن: VO₂ Max نشان‌دهنده توانایی بدن در دریافت و استفاده از اکسیژن هنگام فعالیت شدید است. سطح بالای این شاخص به دونده کمک می‌کند انرژی بیشتری تولید کند.
• حفظ سرعت با کمترین مصرف انرژی: یکی از ویژگی‌های مهم دوندگان قدرتمند توانایی حفظ سرعت بالا با مصرف انرژی کمتر است. هرچه بدن در هنگام دویدن کارآمدتر عمل کند، ورزشکار دیرتر خسته می‌شود و می‌تواند در بخش پایانی ماراتن سرعت خود را بهتر حفظ کند.
• تغذیه و تأمین انرژی مسابقه: در مسافت 42 کیلومتر مدیریت ذخایر انرژی نقش مهمی در جلوگیری از افت عملکرد دارد. مصرف مناسب کربوهیدرات قبل و حین مسابقه به بدن کمک می‌کند انرژی کافی برای حفظ سرعت تا پایان مسیر داشته باشد.
• خواب و بازسازی بدن: تمرین سنگین زمانی نتیجه بخش است که بدن فرصت کافی برای ترمیم داشته باشد. خواب مناسب به بازسازی عضلات، کاهش خستگی و حفظ کیفیت تمرین‌های روزانه کمک می‌کند.
• پیشرفت کفش های مسابقه: کفش‌های مدرن ماراتن با استفاده از فوم‌های سبک و صفحات کربنی طراحی شده‌اند تا بازگشت انرژی را افزایش داده و فشار وارد شده به بدن را کاهش دهند. این فناوری یکی از عوامل مؤثر در بهبود رکوردهای سال‌های اخیر بوده است، اما جایگزین آمادگی ورزشکار نمی‌شود.
• شرایط ایده‌آل مسابقه: عواملی مانند صاف بودن مسیر، دمای مناسب، میزان رطوبت، ارتفاع از سطح دریا و شدت باد می‌توانند روی زمان نهایی تأثیر بگذارند. بسیاری از رکوردهای بزرگ ماراتن در مسیرهایی ثبت شده‌اند که شرایط محیطی برای سرعت بالا مناسب بوده است.
• مدیریت سرعت در طول مسابقه: در ماراتن نحوه تقسیم انرژی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شروع سریع می‌تواند باعث افت شدید در کیلومترهای پایانی شود. دوندگان حرفه‌ای با حفظ ریتم ثابت تلاش می‌کنند توان خود را تا خط پایان مدیریت کنند.
• ویژگی‌های ژنتیکی و ساختار بدنی: ژنتیک می‌تواند روی عواملی مانند ظرفیت هوازی، ترکیب بدنی، عملکرد عضلات و توانایی تحمل تمرین‌های سنگین تأثیر بگذارد. با این حال استعداد ذاتی بدون تمرین اصولی، تغذیه مناسب و برنامه‌ریزی دقیق به رکوردهای سطح جهانی منجر نمی‌شود.

رکوردهای ماراتن چگونه ثبت و تأیید می‌شوند؟

برای ثبت یک رکورد رسمی در ماراتن تنها سریع بودن زمان کافی نیست؛ بلکه مسیر مسابقه، نحوه برگزاری و تمام قوانین فنی نیز باید مطابق استانداردهای رسمی باشد تا نتیجه اعتبار پیدا کند.

مسیر مسابقه باید دقیقا 42٫195 کیلومتر باشد و توسط کارشناسان رسمی اندازه‌گیری و تأیید شود. زیرا حتی اختلاف جزئی در طول مسیر یا شرایط غیر استاندارد می‌تواند اعتبار رکورد را تحت تأثیر قرار دهد. علاوه بر این مسابقه باید مطابق قوانین World Athletics (فدراسیون جهانی دو و میدانی) برگزار شود و مواردی مانند نحوه برگزاری، زمان‌گیری الکترونیکی، شرایط مسیر و استانداردهای فنی آن مورد تأیید قرار گیرد.

پس از ثبت زمان نیز ورزشکار باید مراحل کنترل دوپینگ را پشت سر بگذارد تا از نظر قوانین ورزشی نتیجه معتبر شناخته شود. همچنین عواملی مانند میزان باد، ارتفاع مسیر، شیب و شرایط محیطی بررسی می‌شوند؛ زیرا برخی شرایط غیرعادی می‌توانند باعث شوند یک زمان بسیار سریع به عنوان رکورد جهانی ثبت نشود.

چه شرایطی باعث رد شدن یک رکورد ماراتن می‌شود؟

همه زمان‌های سریع ثبت شده در ماراتن الزاما رکورد جهانی محسوب نمی‌شوند. برای تأیید یک رکورد مسابقه باید شرایط استاندارد تعیین شده توسط World Athletics (فدراسیون جهانی دو و میدانی) را داشته باشد.

اگر مسیر شرایط محیطی یا نحوه برگزاری مسابقه خارج از قوانین رسمی باشد، حتی یک زمان فوق‌العاده سریع نیز ممکن است فقط به عنوان بهترین عملکرد شخصی یا رکورد غیررسمی شناخته شود.

یکی از دلایل اصلی رد شدن برخی رکوردها، شرایط غیر استاندارد مسیر است. برای مثال اگر مسیر مسابقه دارای شیب سرازیری بیش از حد مجاز باشد، ورزشکار می‌تواند به کمک جاذبه زمان بسیار بهتری ثبت کند؛ اما این نتیجه قابل مقایسه با رکوردهایی که در مسیرهای استاندارد ثبت شده‌اند نخواهد بود.

باد موافق شدید نیز می‌تواند تأثیر زیادی روی سرعت دوندگان داشته باشد. اگر ورزشکار در تمام مسیر از شرایط باد غیرمجاز بهره ببرد، نتیجه به دلیل دریافت کمک خارجی بیش از حد، برای ثبت رکورد جهانی پذیرفته نمی‌شود.

بنابراین تفاوت مهمی بین سریع‌ترین زمان ثبت شده توسط یک ورزشکار و رکورد رسمی جهان وجود دارد. رکورد رسمی باید در یک مسابقه معتبر با مسیر تأیید شده، قوانین مشخص و شرایط قابل قبول ثبت شود. در غیر این صورت حتی یک عملکرد تاریخی نیز در جدول رکوردهای جهانی قرار نمی‌گیرد.

مقایسه رکوردهای مهم دو ماراتن

رکوردهای ماراتن فقط به یک عدد محدود نمی‌شوند؛ بلکه بر اساس نوع رقابت، جنسیت ورزشکار و شرایط ثبت نتیجه دسته‌بندی می‌شوند. از رکورد جهانی مردان و زنان گرفته تا رکوردهای المپیک و سریع‌ترین زمان‌های ثبت شده در مسابقات معتبر، هرکدام جایگاه متفاوتی در تاریخ این رشته دارند.

جدول زیر مهم‌ترین رکوردهای رسمی ماراتن را همراه با نام ورزشکار و محل ثبت رکورد نشان می‌دهد:

منابع:sportschau و olympedia

 سخن پایانی، رکوردهای ماراتن، نتیجه ترکیب علم، تلاش و اراده

رکوردهای ماراتن فقط اعداد ثبت شده روی یک جدول نیستند. هر رکورد حاصل سال‌ها تمرین هدفمند، آمادگی جسمانی، پیشرفت فناوری، مدیریت دقیق مسابقه و تلاش مداوم ورزشکارانی است که مرزهای توانایی انسان را جا‌به‌‌جا می‌کنند. از رکوردهای جهانی گرفته تا رکوردهای ملی و المپیک هر زمان ثبت شده داستانی از پشتکار، برنامه‌ریزی و تلاش برای رسیدن به بالاترین سطح عملکرد ورزشی را روایت می‌کند.

با پیشرفت تمرین، تجهیزات ورزشی و شناخت بهتر عملکرد بدن، احتمال ثبت رکوردهای جدید همچنان وجود دارد. اما یک اصل در ماراتن همیشه ثابت باقی می‌ماند که می‌گوید موفقیت فقط به سرعت وابسته نیست، بلکه توانایی حفظ عملکرد، مدیریت انرژی و عبور از سخت‌ترین لحظات مسابقه است که یک دونده را به سطح قهرمانان بزرگ می‌رساند.

سوالات متداول درباره رکورد دوی ماراتن